Wetenschappelijk onderbouwde, stoornisvrije methode waarin psycho-educatie, diagnostiek en gezinsbehandeling samenvallen, en het gezin zelf het herstelplan uitvoert.

BOAM-zelfdiagnostiek is ontwikkeld voor kinderen en jongeren tot 23 jaar met uiteenlopende psychische problemen. Het protocol van zeven sessies biedt een praktisch kader waarin stoornisvrije diagnostiek, psycho-educatie en gezinsbehandeling tegelijkertijd plaatsvinden en elkaar versterken.

Door de praktische en gestructureerde opbouw is de methode direct toepasbaar binnen de specialistische ggz, jeugdhulp en andere organisaties die werken met kinderen, jongeren en gezinnen. De aanpak richt zich daarbij op het gezin als krachtigste bron van verandering.

Zelden zie ik iemand vanuit kritiek op het stoornisdenken een werkbare methode maken. Truijens doet dat. Ze legt de definitiemacht bij het gezin, verklaart problemen ontschuldigend en werkt met gevoeligheden die we allemaal delen in plaats van met een stoornis die een kind zou ‘hebben’. Van kritiek naar een herstelgerichte praktijk van zeven sessies. Chapeau.

– Prof. dr. Jim van Os –

Universele psycho-educatie over psychische gezondheid en psychische problemen

De BOAM-psycho-educatie bestaat uit tien BOAM-modellen. BOAM staat voor Basisbehoeften, Ordening, Autonomie en Meaning (zingeving). Deze pijlers vormen de basis van psychische gezondheid volgens de BOAM-theorie. In deze theorie komen wetenschappelijke inzichten uit de psychologie, neuropsychologie, pedagogiek en sociologie samen in één samenhangend raamwerk.

De BOAM-modellen hebben de vorm van speelse mind-maps, waarin de psyche wordt uitgelegd aan de hand van een boom. Dit maakt de kennis eenvoudig te begrijpen, onthouden en toe te passen door kinderen, jongeren en volwassenen.

De eerste modellen gaan over psychische gezondheid. Dat vormt het constructieve uitgangspunt voor de kennis in de daarop volgende modellen. Daarin wordt het effect uitgelegd dat verstorende omstandigheden kunnen hebben op de ontwikkeling en het functioneren van de psyche. Zo verklaart de universele BOAM-psycho-educatie psychische problemen op een ontschuldigende manier.

De BOAM-modellen zijn universeel toepasbaar op alle leeftijden, culturen, religies en identiteiten.

Samen een stoornisvrije, ontschuldigende persoons-, opvoed- en gezinsdiagnose stellen

De therapeut legt elk model uit aan het gezin. Daarna worden gezamenlijk de diagnostische opdrachten gemaakt. Het besproken model wordt nu toegepast; niet alleen op het kind of de jongere maar ook op de ouders en omgevingsfactoren.

Zo ontstaan stap-voor-stap drie stoornisvrije en ontschuldigende diagnoses: een persoonsdiagnose van het kind of de jongere, opvoeddiagnoses van de ouders, en een gezinsdiagnose van de gezinsdynamiek.

BOAM-zelfdiagnostiek kan hulpmijdende jongeren over de hulpverleningsdrempel helpen. Hun eigen inbreng bij de zelfdiagnostiek kan daaraan bijdragen, net als de opvoeddiagnostiek van hun ouders en de praktische structuur van de sessies zonder ‘open’ gesprekken.

Behandeleffecten: inzicht, relatieherstel en opvoedautonomie

Tijdens de gezamenlijke zelfdiagnostiek kunnen de gezinsleden beter leren reflecteren en communiceren, en kunnen de onderlinge relaties herstellen. Er ontstaat meer zelfkennis en inlevingsvermogen. Dit kan de eigen oplossingsvermogens van het gezin activeren en de opvoedautonomie van ouders versterken. Zo ontstaat een goede basis voor het gezin om zelfstandig verder te werken aan het psychisch herstel van het kind of de jongere.

Als gezin zelfstandig verder met het herstelplan

Op basis van de diagnoses wordt in de laatste sessie een praktisch herstelplan opgesteld. Dit kan het gezin het komende half jaar thuis uitvoeren. Daarbij wordt van alle betrokken gezinsleden gevraagd om aanpassingen te doen, het eigen netwerk te betrekken en het gewenste psychisch herstel prioriteit te geven boven andere levensdoelen.

Doordat zijzelf de verklarende diagnoses gesteld hebben begrijpt het gezin waarom deze doelgerichte stappen nodig zijn en biedt het hen realistische hoop op verandering.

Mocht er toch nog vervolghulp nodig blijken dan kan dit meestal geboden worden in de vorm van: een kortdurend vervolg op de gezinsbegeleiding of ouderbegeleiding, als steun bij de uitvoering van het herstelplan.

Wat het gezin helpt, helpt de jeugdzorg

Dat diagnostiek, psycho-educatie en gezinsbehandeling samenvallen activeert gezinnen vanaf de start en kan hun hulpverleningsperiode verkorten. Het inzetten op de gezinsrelaties en opvoedautonomie van ouders, kan kinderen en jongeren op een diepgaande en duurzame manier helpen en minder afhankelijk maken van hulpverlening. Dat is zowel gezonder voor het zelfbeeld van de kinderen en jongeren zelf, als gezonder voor het zelfbeeld van hun ouders.

Kortere trajecten en verminderde afhankelijkheid van hulp kunnen in de tweede plaats ook de wachtlijsten helpen terugdringen in de jeugdzorg. Deze win-win-situatie weerspiegelt ‘de wet van de liefde’. Want daarin geldt altijd: wat goed is voor jou, is goed voor mij en iedereen.

… Mijn hoofd ontplofte. Opeens vielen de puzzelstukjes op hun plaats. De BOAM-theorie vond ik ronduit baanbrekend, en de korte interventie bleek voor mij en mijn gezin van onschatbare waarde.

– Prof. dr. Susan Bögels –

Overzicht van de BOAM-psycho-educatie

Psychische ontwikkeling vraagt om afstemming van nurture op nature

De BOAM-theorie stelt dat mijn psyche zich gezonder kan ontwikkelen naarmate nurture tijdens mijn jeugd beter is afgestemd op nature. Met afgestemde nurture wordt bedoeld dat levenstempo, omstandigheden, opvoeding en gebeurtenissen voldoende aansluiten bij mijn aangeboren ontwikkeltempo en mijn fysieke en emotionele basisbehoeften als kind of jongere. Dan kan mijn zenuwstelsel voldoende uitrijpen en kan ik een positief-realistisch referentiekader opbouwen over mezelf, anderen, de wereld en het leven.

Psychisch functioneren wordt bepaald door onbewuste ordeningsprocessen

Mijn zenuwstelsel en het referentiekader bepalen de rest van mijn leven de onbewuste ordeningsprocessen waarmee ik nieuwe omstandigheden en situaties begrijp en beleef. Hoe beter mijn realiteitsbeleving overeenkomt met de werkelijkheid, hoe functioneler mijn gedachten, gevoelens en gedragsstrategieën zijn.

Trauma, verwaarlozing, verwenning en chronische overvraging vormen verstorende nurture

Tijdens mijn jeugd kan nurture onvoldoende afgestemd raken op nature zodat er een verstoring ontstaat. Naast verwaarlozing en trauma is ‘chronische overvraging’ een relatief moderne vorm van verstoring, volgens de BOAM-theorie. Bij chronische overvraging zijn mijn omstandigheden kwalitatief niet zozeer negatief, maar is er in relatie tot mijn ontwikkelfase een kwantitatief teveel aan bijvoorbeeld: prikkels, informatie, jachtige overgangen, keuzes, prestatiedruk, enzovoorts. Chronische overvraging hangt dan ook meestal samen met onze maatschappij, het schoolsysteem en sociale media. Ook (praktische en emotionele) verwenning wordt in de BOAM-theorie gezien als een vorm van verstoring, waarbij mijn basisbehoefte aan realistische levenservaringen verwaarloosd raakt. Verwenning is vaak een onbewuste opvoedreactie van ouders op de chronische overvraging van hun kind.

Psychische problemen als logisch gevolg van de verstorende nurture die mij is overkomen

Elke vorm van verstoring heeft invloed op mijn psychische ontwikkeling. Het maakt dat mijn zenuwstelsel onvoldoende kan uitrijpen en/of mijn referentiekader zich onvoldoende uitgebreid en positief-realistisch ontwikkelen. Zo kan ik in nieuwe situaties een realiteitsbeleving krijgen die onvoldoende overeenkomt met de realiteit. Logisch dat ik in reactie daarop disfunctionele gedachten, gevoelens en gedragsstrategieën krijg die leiden tot psychische faalervaringen.

Binnen de BOAM-theorie kunnen psychische problemen zo steeds begrepen worden als logisch gevolg van wat mij als kind of jongere is overkomen tijdens mijn psychische ontwikkeling.

Hoe langer ik met BOAM werk, des te beter ik zie hoe breed inzetbaar deze methode is, en des te meer de BOAM-theorie mijn eerdere psychologische referentiekaders begint te vervangen.

– Dr. Eva Potharst –